Schrijfster Maya Kulukundis interviewt vuurspinner, luchtacrobate en performer Polina Shapkina.
Maya Kulukundis: Uw werk omvat een grote verscheidenheid aan vormen. Ik wil u liever niet in één categorie plaatsen, dus ik zou graag willen vragen hoe u uw werk zelf zou omschrijven.
Polina Shapkina: Om als artiest in Ierland financieel rond te komen, moet je verschillende dingen doen. Officieel ben ik circusartiest. Ik werk met verschillende gezelschappen en doe vrij doorsnee circusacts. Freelance artiest zijn is erg bevrijdend, omdat je er gewoon bent om plezier te hebben met het publiek.
Ik ben tevens artistiek leider en performer bij het theatergezelschap 'VolkiDána'. We doen voornamelijk straatvoorstellingen in de openlucht, met vuuracts, luchtacrobatiek en storytelling. 'VolkiDána' draait om het verbazen van mensen en hen mee te nemen naar een nieuwe wereld. Het gaat erom samen met het publiek vreugde te beleven.
Daarnaast maak ik meer experimenteel werk, waaronder luchtacrobatiek en fysiek theater. Voor die voorstellingen ga ik onder de naam 'Unhinged Village' te werk, omdat het vreemd voelt om mijn naam aan de projecten te verbinden terwijl er een heel team aan meewerkt. Het is een zeer collaboratief proces.
MK: Je hebt eerder verteld over je terugkeer naar een jeugdgevoel van 'kunstenaar willen zijn' na een lange periode van afstandelijkheid ten opzichte van kunst, wat soms behoorlijk destructief was. Hoe kijk je nu terug op die reis?
PS: Ik ben ontzettend dankbaar voor de kansen die ik heb gekregen. Het heeft veel hard werk gekost, maar eerlijk gezegd was het puur toeval. Ik ben per toeval in de luchtacrobatiek terechtgekomen als hobby, en dat heeft me weggeleid van een zeer zelfdestructief pad.
Ik weet niet zeker waarom ik zo destructief was. Ik had als kind en tiener een echte melancholie, zoals veel mensen, en die bleef me achtervolgen tot in mijn vroege volwassenheid. Ik denk dat er in de westerse wereld – waar we niet hoeven na te denken over de dood door honger en waar de meesten van ons een vorm van onderdak hebben – veel ruimte is voor de geest om te dwalen. Lijden hoort bij het bestaan, dus als we geen fysieke vorm van lijden ervaren, hebben we wel een mentale of spirituele vorm van lijden.
De fysieke inspanning van de aerial lessen gaf me een nieuw soort endorfine die me wegtrok van het drinken, het drugsgebruik en mijn ellende. Zo verving de ene verslaving de andere en raakte ik verslaafd aan het fysiek uitdagen van mezelf. En toen verving de ene verslaving de andere, omdat ik verslaafd raakte aan het fysiek uitdagen van mezelf. Toen herinnerde ik me dat ik als kind kunstenaar wilde worden. Ik had altijd gedacht dat dat betekende dat ik schilder of schrijver moest worden, maar ik realiseerde me: "Wacht eens, ik kan deze impuls ook fysiek uiten."
MK: Carl Jungs idee van het 'schaduwzelf' is een terugkerend thema in je werk. Hoe heeft dit je creatieve proces beïnvloed?
PS: Ik raakte voor het eerst geïnteresseerd in Jung toen ik ongeveer 14 was, omdat ik fan was van de rockband Tool, die een nummer over de schaduw had. Ik raakte geobsedeerd door het concept, ook al begreep ik het toen nog niet helemaal.
Naarmate ik ouder werd, merkte ik dat ik een diep gevoel van schaamte had. Ik was me ervan bewust dat ik dingen in anderen haatte of verachtte die ik ook in mezelf herkende. Uiteindelijk haatte ik zowel mezelf als de ander, omdat we dingen deden die haaks stonden op mijn gevoel voor moraliteit of rechtvaardigheid – dingen zoals jaloezie, sluwheid of agressie, eigenschappen die ik als onwenselijk beschouwde. Dit alles hangt samen met het schaduwzelf: het onderdrukken van bepaalde delen van jezelf die niet stroken met wie je denkt dat je zou moeten zijn. Voor mij betekende het confronteren van de schaduwkant het accepteren van mijn duistere instincten. Dat toegeven kan bevrijdend en krachtig zijn – je hebt de capaciteit om iemand te zijn waar je je misschien voor schaamt. Dat hebben we allemaal.
In mijn autobiografische luchtacrobatiekvoorstelling Makosh uit 2023 onderzocht ik mijn persoonlijke schaduwkant. Tijdens het maken ervan viel Rusland Oekraïne binnen, waardoor het stuk een maatschappelijke dimensie kreeg. Ik ben geboren in Rusland en opgegroeid in Ierland, en ik heb veel dierbaren in zowel Rusland als Oekraïne, dus de oorlog zorgde voor een enorm innerlijk conflict.
Opgegroeid zijn als onderdeel van de Russische diaspora betekende dat ik van mijn afkomst hield en er trots op was. En plotseling besefte ik dat ik een cultuur had geromantiseerd die een immense schaduw met zich meedroeg: de eindeloze kolonisatie van de buurlanden. Ik zag dat ik dit het grootste deel van mijn leven willens en wetens had genegeerd. Dit alles concentreerde zich voor mij rond het idee van een maatschappelijke schaduw: een schaduw die ontstaat wanneer iedereen het over één ding eens is en de kuddegeest besmettelijk wordt.
Er is een scène in Makosh waarin de personages gasmaskers dragen. De maskers symboliseren uniformiteit, maar ook bescherming. Ze beschermen je tegen het toegeven van de duistere kanten binnen je groep – omdat de gevolgen daarvan te groot zouden zijn.
MK: In Cartographies of Diaspora beschouwt socioloog Avtar Brah 'thuis' als een 'mythische plek van verlangen' in plaats van een fysieke locatie. Tijdens mijn onderzoek naar uw werk kwam ik steeds weer op dit idee terug. Maar het lijkt erop dat de totstandkoming van Makosh en het begin van de oorlog voor u een breuk met deze 'mythische plek' betekenden. Bent u het daarmee eens?
PS: Absoluut. Grappig dat je dat zegt; ik heb net een beurs gekregen voor een project genaamd Diaspora . Het project gaat over het mythologiseren van een plek, zodat het een fantasie wordt – een heilige fantasie. We zijn een luchtcamera-installatie aan het herontwerpen als een heiligdom en we zijn van plan om leden van de diaspora te interviewen over visuele en zintuiglijke elementen van hun cultuur die ze op dit heiligdom zouden plaatsen, om deze fantastische plek die in hen leeft te symboliseren – een plek die haaks staat op het werkelijke land.
Ik ging vroeger heel vaak terug naar Rusland, maar toen het werk erg druk werd, ben ik er geleidelijk aan mee gestopt. Toen brak de oorlog uit, en nu ben ik bang. Ik word er bang van als ik eraan denk om terug te gaan. In mijn gedachten is er nog steeds een thuis, maar mijn familieleden sterven langzaam. De realiteit is dat 'thuis' er niet meer is, en de meeste van die mensen ook niet. Ik denk er liever niet aan. Het is pijnlijk. En zelfs het romantiseren van mijn thuisland voelt niet meer troostend, omdat er een duisternis omheen hangt. Er is echte duisternis in de wereld. We kunnen het allemaal voelen.
MK: Hoe voelt het om kunst te maken in die duisternis?
PS: Ik weet dat we altijd kritisch moeten blijven, altijd moeten strijden voor verandering, maar het is ook belangrijk om het algemene moreel hoog te houden. Ik zie kunst als een spectrum. Aan het ene uiteinde staat existentieel, introspectief werk, en aan het andere uiteinde glitter, explosies, vuurwerk, vrolijkheid en applaus. Ik denk dat alles waardevol en belangrijk is. Maar ik begin me af te vragen of het publiceren van donkerder materiaal net zo nuttig is.
Waar ik me over afvraag, is de balans tussen de ervaring van het publiek en mijn eigen creatieve verlangens. Wat win ik met het maken van een voorstelling, met een performance, en wat haalt het publiek eruit? Misschien is een minder zelfzuchtige benadering om me te richten op het geven: welke ervaring wil je een ander geven? Maar misschien is wat je de wereld geeft uiteindelijk authentiek en krachtig, als je trouw blijft aan jezelf.
De in Sligo gevestigde kunstenaar Polina Shapkina is performer en regisseur van hedendaags circus. Haar werk omvat zowel spektakel als experimenteel theater, en disciplines zoals luchtacrobatiek en experimenteel theater. In haar werk verkent ze graag thema's als existentialisme, mythologie en rituelen.
Maya Kulukundis is een romanschrijfster en criticus wier werk is verschenen in onder meer Banshee, The Irish Times, The Lilliput Press, Books Ireland en The Irish Examiner. Ze is assistent-curator bij het Festival of Writing and Ideas.
