Ann McVeigh i Ken Bartley, zespół stojący za galerią ArtisAnn, nie są obcy Festiwalowi Nauki w Irlandii Północnej, a co za tym idzie, nauce – Ken ma dyplom z fizyki. Co roku w lutym prezentują na festiwalu mile widziany element sztuki współczesnej i ten rok nie jest wyjątkiem, z uwzględnieniem wystawy indywidualnej Raymonda Watsona „Apis Mellifera”. Gdy docieram na wystawę Watsona, Ann pyta wychodzącą właśnie osobę, czy słuchała nagrań pszczół. „Nie, boję się pszczół!” – odpowiada. Wszyscy się śmieją, a ja, wchodząc po schodach do galerii na pierwszym piętrze, myślę sobie: „No cóż, nie boję się pszczół…”.
Biorące swój tytuł od łacińskiej nazwy europejskiej pszczoły miodnej, pokaz koncentruje się na działalności pszczelarskiej i składa się z dwóch utworów dźwiękowych, dziewięciu obrazów olejnych i trzech odlewów z brązu. Watson jest prawdopodobnie najbardziej kojarzony z tym drugim medium od czasu zapoczątkowania na początku lat 2000. jego trwającej pracy „Hands of History”, w której artysta odlewa w brązie ręce kluczowych postaci zaangażowanych w proces pokojowy.
Zaczynam od obrazów. Każdy z nich jest samodzielny, pełen życia i koncentruje się na jednym aspekcie pszczelarstwa. Wywołują one natychmiastowe poczucie nostalgii; coś w ich stylu i jasności wizji przywodzi mi na myśl ilustracje z encyklopedii, które wpatrywałem się w dzieciństwie. Wizualne pokrewieństwo z obrazami naukowymi jest trafne, nawet poza włączeniem wystawy do festiwalu nauki. Obrazy mają schematyczny charakter w swoim dążeniu do zilustrowania i wyjaśnienia idei i zjawisk, zwłaszcza tych, których nie widać gołym okiem. Na przykład „ The Tree Hive” przedstawia rój pszczół, które utworzyły dom wewnątrz wydrążonego drzewa – naturalne siedlisko w przeciwieństwie do funkcjonalnej konstrukcji pszczelarza przedstawionej w „The Blue Hive” . Kora drzewa została „odcięta” przez artystę, pozornie wypalona do czysta, a krawędzie wciąż świecą na czerwono. Pozwala nam to „zajrzeć” do wnętrza wydrążonego pnia drzewa, gdzie robotnice tłoczą się wokół królowej, niczym nasiona rozsiane wokół rdzenia jakiegoś egzotycznego owocu rozciętego na pół.
W „The Dances” na intensywnie pomarańczowym tle rozsiane są różne kształty – niektóre przypominają uniesione skrzydła owadów, inne przekroje jabłek lub proste koncentryczne okręgi. Pokazują one schemat kroków, które pszczoły wykonują, aby zakomunikować reszcie ula, gdzie znajdują się najlepsze okazy nektaru. Ponownie Watson ilustruje coś, czego nie widać; te tańce odbywają się w ciemności ula, a wizualny wzór nie ma znaczenia dla pszczół, które interpretują jedynie rytm i wibracje. Nad „parkietem”, w górnej części płótna, znajduje się wzór linii i kropek – przypomina schemat kroków tanecznych, ale w rzeczywistości jest molekularną strukturą miodu. „ In the Cell” to kolejny przykład, ilustrujący etapy cyklu życia pszczoły od jaja do larwy, każdy krok przedstawiony w uporządkowanej kolejności.
Gwiazdami pokazu są trzy brązowe ramki – The Brood Frame , Three Queen Brood i Super Frame – ramki pochodzące z pracujących uli, które Watson odlał w brązie. Podłużne elementy zwisają z drewnianych podpór, zawieszone podobnie jak w ulu, niczym przegrody w szafkach na dokumenty. Watson jest słusznie dumny z opracowanego przez siebie procesu, który przekształca te niezwykle delikatne przedmioty w solidne artefakty. Setki komórek o strukturze plastra miodu są widoczne po obu stronach każdej ramki, od komórek matecznikowych, przez komórki robotnic i trutni, po te wypełnione miodem. Jednak każda z nich ma swój własny charakter, od niemal fraktalnej energii pierwszej, przez łagodniejsze falowanie topograficzne drugiej ramki czerwiowej, aż po najmniejszą, lecz najbardziej obszerną z trzech – „super” ramkę pszczelarza, z której zbierany jest miód. Kolory wahają się od bogatego, ciepłego brązu do połyskującego, polerowanego złota. Prowokują pytania o współautorstwo ich dzieła, relacje między ludźmi a zwierzętami oraz organiczno-przemysłowy charakter tej 10 000-letniej działalności. Nawet dla osoby niebędącej pszczelarzem, prace te są fascynujące i piękne.
Dwa utwory audio, Bee Life i The Swarm (trwające odpowiednio pięć i cztery minuty), to krótkie, immersyjne podróże: pierwszy to brzęczący dźwięk pszczoły, z którego stopniowo wyłaniają się zmanipulowane sample i łączą się w melodię; drugi jest bardziej abstrakcyjny, przechodzi od śpiewu ptaków do pojedynczej pszczoły, następnie do niezliczonych pszczół i na końcu powraca do śpiewu ptaków. Wychodząc z galerii, zakładam kask i, odpinając rower, coś muska mnie w policzek – wzdrygam się, zasłaniając twarz dłonią. To nie jakaś zabłąkana lutowa pszczoła – po prostu rozpięty pasek łaskocze mnie w policzek i podważa moje wcześniejsze twierdzenie…
Jonathan Brennan jest artystą mieszkającym w Belfaście.
