JOANNE LAWS PRZEDSTAWIA SPRAWOZDANIE Z INICJATYWY PILOTAŻOWEJ MAJĄCEJ NA CELU ZWIĘKSZENIE MIĘDZYNARODOWEJ EKSPOZYCJI ARTYSTÓW Z IRLANDII.
Podczas uczestnictwa w Podczas 12. edycji Biennale w Liverpoolu, w czerwcu 2023 roku, ze zdumieniem odkryłem, że żaden artysta z Irlandii nie został wybrany do udziału w programie. Pomimo twórczej synergii, która rozwinęła się w ostatnich latach z irlandzką społecznością sztuk wizualnych, Liverpool zawsze utrzymywał silne historyczne powiązania z irlandzką diasporą. Miasto, będące łatwo dostępnym portem wjazdowym w czasie Wielkiego Głodu i później, w znacznym stopniu ukształtowało swoją strukturę demograficzną i krajobraz kulturowy przez irlandzkich imigrantów.
Kuratorką wystawy, której kuratorką była niezależna kuratorka z Kapsztadu, Khanyisile Mbongwa, i która nosiła tytuł „uMoya: Święty powrót rzeczy utraconych”, była dwunasta edycja, której celem było „odniesienie się do historii i charakteru Liverpoolu” – miasta głęboko związanego z epoką kolonialną, gdy służyło jako główny port wymiany towarów i niewolników między Indiami Zachodnimi, Afryką i Ameryką. Co więcej, w mieście znajduje się nawet Międzynarodowe Muzeum Niewolnictwa, które przybliża tę mroczną historię, a kilka kluczowych wystaw zorganizowano w ramach biennale w dawnym magazynie tytoniu w Stanley Dock.
Gdyby „uMoya” było „wezwaniem do przodków i rdzennych form wiedzy, mądrości i uzdrawiania”, mógłbym wymienić ponad tuzin artystów z Irlandii, którzy byliby idealnie przygotowani, aby włączyć się do tej ważnej dyskusji. Nie wyłączając Alice Rekab, której prace wyłaniają się z ich mieszanej tożsamości irlandzkiej pochodzenia sierraleońskiego i której niezwykła wystawa „Family Lines” została zaprezentowana w Douglas Hyde Gallery poprzedniego lata.
Jakie były możliwe wyjaśnienia takiego pominięcia? Przez chwilę zastanawiałem się, czy nie wynikało to częściowo z coraz bardziej skomplikowanej biurokracji celnej i żeglugowej spowodowanej Brexitem. Być może deficyty w irlandzkiej infrastrukturze lub polityce w jakiś sposób nie zapewniały artystom finansowania ani możliwości wywierania nacisku komercyjnego, by mogli oni w widoczny sposób prezentować swoje prace za granicą? Stopniowo wydawało się najbardziej prawdopodobne, że istniały po prostu namacalne luki w wiedzy międzynarodowych kuratorów na temat dynamiki i trwałości irlandzkiej sztuki wizualnej.
Mniej więcej w tym samym czasie Culture Ireland uruchomiło inicjatywę Ireland Invites, we współpracy z Irlandzkim Muzeum Sztuki Nowoczesnej (IMMA) i Galerią Hugh Lane, mającą na celu zwiększenie międzynarodowej rozpoznawalności irlandzkich artystów wizualnych poprzez zapraszanie kuratorów odbywających się co dwa lata. W związku z zakończeniem trzyletniego projektu pilotażowego, niedawno sporządzono raport z wynikami, który zawiera optymistyczne statystyki dotyczące uczestnictwa.
Według raportu 52 artystów z Irlandii odbyło wizyty studyjne z zaproszonymi kuratorami, w wyniku których wybrano 14 artystów do udziału w siedmiu różnych międzynarodowych biennale.
Pierwszym kuratorem, który wziął udział w tej inicjatywie, był Inti Guerrero, dyrektor artystyczny Biennale w Sydney, który odwiedził to miejsce w maju 2023 roku. Będąc kuratorem 38. edycji EVA International w Limerick w 2018 roku, Inti był w doskonałej pozycji jako pierwszy zaproszony. Podczas swojej wizyty Inti wygłosił prelekcję w Hugh Lane Gallery, a następnie wybrał Bredę Lynch do zaprezentowania jej odbitki cyjanotypowej. Bomba tortowa (2016) – część długotrwałego cyklu skupiającego się na tożsamości, ukrytych historiach i kulturze queer – na 24. Biennale w Sydney.
Dominique Fontaine i Miguel A. López, współkuratorzy Biennale Sztuki w Toronto w 2024 roku, odwiedzili Irlandię w sierpniu 2023 roku, gdzie w IMMA odbyła się publiczna rozmowa z Annie Fletcher. Artystka Léann Herlihy została następnie zaproszona do instalacji ich prac fotograficznych. być nigdzie (2022–nadal), w centrum Toronto, jako ogromny, ikoniczny billboard. Mówiąc o ich udziale w Ireland Invites, artystka Léann Herlihy powiedziała: „Spotkanie z kuratorami Biennale Sztuki w Toronto 2024 […] było przełomowym momentem w mojej praktyce, otwierając przestrzeń dla przenikania się mnóstwa rozbieżnych narracji. Uczestnicząc później w Biennale w Toronto, byłam świadkiem transformacyjnego potencjału wzajemnej troski w praktykach kuratorskich i tego, jak ta troska i uwaga wydobywały radosną wściekłość z twórczości artystów. Jednym z najważniejszych momentów tej możliwości było spotkanie innych uczestniczących artystów i poznanie ich twórczości i świata życia – kumulacja wiedzy, która jest mi droga”.
Binna Choi, jedna z trzech kuratorek Triennale Hawajskiego 2025, odwiedziła Irlandię w lutym 2024 roku, odbywając kilka wizyt studyjnych i wygłaszając prelekcję w Galerii Hugh Lane. Wizyta Binny zaowocowała zaproszeniem czterech artystów (Vivienne Dick, Kiana Bensona Bailesa, Isabel Nolan i Belindy Quirke) do udziału w autorskim programie triennale Kīpuka Ireland, który odbędzie się w kwietniu 2025 roku i obejmuje performans dźwiękowy, pokazy filmowe i warsztaty. Mówiąc o swoim doświadczeniu, Bina powiedziała: „Ireland Invites otworzyło nowe, nieoczekiwane linie rezonansu, połączenia i przyjaźni między Irlandią a Hawajami. Moja wizyta w Irlandii pozwoliła mi spotkać wielu artystów w Dublinie, a także w innych regionach, których twórczość i zainteresowania rezonują z artystami hawajskiego pochodzenia pod względem położenia geograficznego, doświadczeń kolonialnych i polityki dekolonizacji, wartości kultury, ziemi, tradycji i krytycznej praktyki indygenizacji. To doprowadziło mnie do stworzenia programu wizytacyjnego Kīpuka Ireland w kontekście Triennale Hawajskiego 2025: ALOHA NÕ. Nie byłoby to możliwe bez inspirujących spotkań w Irlandii, a także relacji nawiązanych z nowymi współpracownikami i instytucjami w Irlandii”.
Blanca de la Torre, główna kuratorka Biennale w Helsinkach, odwiedziła Irlandię w lipcu 2024 roku i następnie wybrała Katie Holten do udziału w trzeciej edycji biennale, która rozpoczęła się w czerwcu tego roku (zob. s. 38–39). Mówiąc o swojej wizycie w Irlandii, Blanca powiedziała: „Miałam zaszczyt nawiązać kontakt z niezwykłą społecznością irlandzkich artystów, których praktyka jest ściśle związana z moimi zainteresowaniami kuratorskimi. Program dał mi możliwość wygłoszenia wykładu w IMMA i współpracy z wyjątkowym zespołem profesjonalistek. To doświadczenie dostarczyło mi cennych spostrzeżeń na temat współczesnej sztuki w Irlandii i umożliwiło nawiązanie znaczących dialogów, które będą nadal kształtować moją praktykę kuratorską”.
Ailbhe Ní Bhriain i Basil Al-Rawi zostali wybrani przez Johna Taina do udziału w Biennale w Lahore w 2024 r. dzięki jego uczestnictwu w Ireland Invites, natomiast Aideen Barry, Amanda Coogan, George Bolster i Kira O'Reilly zostali wybrani przez Apinana Poshyanandę do udziału w Biennale w Bangkoku w 2024 r.
Wracając do mojego pierwszego tekstu o Biennale w Liverpoolu, byłem zachwycony, widząc włączenie Alice Rekab do 13. edycji tego lata, w bezpośrednim efekcie Ireland Invites. Isabel Nolan również została zaproszona do udziału, a obie artystki stworzyły ambitne, dostosowane do przestrzeni prace, przeznaczone zarówno do galerii, jak i przestrzeni publicznej. „BEDROCK” trwa w Liverpoolu do 14 września (patrz s. 34–35).
Komentując swoją wizytę w Irlandii, dyrektorka Liverpool Biennial, dr Samantha Lackey, stwierdziła: „W 2024 roku Ireland Invites dało mi możliwość dołączenia do grupy międzynarodowych kuratorów i dyrektorów, odwiedzając znakomity EVA International. Mój pobyt w Limerick, a następnie w Dublinie, pozwolił mi na głębsze zgłębienie głębokich powiązań między Liverpoolem a Irlandią i przekonał mnie o znaczeniu zaangażowania kuratora, który ma już kontakty z irlandzkimi artystami, do kuratorowania naszego festiwalu w 2025 roku”. Kuratorka Liverpool Biennial 2025, Marie-Anne McQuay, dodała: „Współpraca z Isabel Nolan i Alice Rekab była radością i przywilejem. Prace wystawiane przez obie artystki mają szczególny rezonans z miastem – Isabel odnosi się do historycznych kolekcji sztuki i zaginionej architektury miasta, a Alice podejmuje historie migracji i przynależności, narracje wspólne dla Dublina i Liverpoolu. Nie potrafię im wystarczająco podziękować za ich wybitny wkład”.
Ogólnie rzecz biorąc, udokumentowane sukcesy programu Ireland Invites świadczą nie tylko o skuteczności inicjatywy w perspektywie krótkoterminowej – o ile kolegialne gesty zapraszania i goszczenia wyraźnie przekładają się na bardziej widoczną prezentację irlandzkich artystów w międzynarodowym obiegu biennale – ale także o jej mniej namacalnym i długofalowym wpływie na międzynarodową wiedzę kuratorską. Należy mieć nadzieję, że uda się to skonsolidować i stopniowo rozwijać w przyszłości, wraz z każdą kolejną rundą zaproszeń kuratorskich.
Joanne Laws jest redaktorem arkusza informacyjnego The Visual Artists' News Sheet.
visualartists.pl
